Từ hàng nghìn năm nay, con người đã sử dụng thảo dược để chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ điều trị bệnh. Ngày nay, khi y học hiện đại tiếp tục tìm kiếm các phương pháp điều trị mới cho bệnh cao huyết áp, nhiều nhà khoa học bắt đầu quay trở lại nghiên cứu những bài thuốc tự nhiên cổ truyền. Một nghiên cứu mới đây đã phát hiện rằng một số loại thảo dược quen thuộc có thể tác động lên cơ chế điều hòa huyết áp trong cơ thể, mở ra tiềm năng phát triển các loại thuốc mới trong tương lai.
Cao huyết áp vẫn là vấn đề sức khỏe phổ biến toàn cầu
Hiện nay, tăng huyết áp ảnh hưởng tới khoảng 1/3 người trưởng thành tại Mỹ. Đây cũng là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn tới đột quỵ, bệnh tim mạch và suy thận.
Ở nhiều trường hợp, thay đổi chế độ ăn uống và lối sống có thể giúp kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, không phải ai cũng đáp ứng tốt với thuốc điều trị hiện nay. Một số người gặp phải tác dụng phụ như: Chóng mặt, mệt mỏi, ho khan, rối loạn điện giải và đau đầu. Chính vì vậy, giới nghiên cứu đang không ngừng tìm kiếm những hướng tiếp cận mới, an toàn và hiệu quả hơn.
Con người đã dùng cây cỏ làm thuốc từ trước cả khi lịch sử được ghi chép. Dù việc sử dụng lâu đời không đồng nghĩa chắc chắn có hiệu quả điều trị, nhưng nó cho thấy các bài thuốc dân gian vẫn đáng để nghiên cứu sâu hơn dưới góc nhìn khoa học hiện đại.
Nhóm nghiên cứu từ Đại học California, Irvine (Mỹ) đã tập trung vào một số loại thực vật vốn được dân gian sử dụng để hỗ trợ điều hòa huyết áp. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences.
Những loại thảo dược được nghiên cứu
Các nhà khoa học đã chiết xuất hoạt chất từ nhiều loại thực vật khác nhau, bao gồm:
- Lavender (oải hương)
- Hạt thì là
- Húng quế
- Cỏ xạ hương
- Kinh giới ngọt
- Gừng
- Hoa cúc chamomile
Dưới sự dẫn dắt của Giáo sư Geoff Abbott, nhóm nghiên cứu phát hiện tất cả các loại thảo dược này đều có chung một đặc tính sinh học quan trọng. Theo các nhà khoa học, chính đặc tính này có thể giải thích vì sao một số loại thảo dược có khả năng hỗ trợ hạ huyết áp nhẹ.
Nghiên cứu cho thấy các loại thảo dược trên có khả năng kích hoạt một kênh kali đặc biệt mang tên KCNQ5. Kênh kali này xuất hiện trong các cơ trơn mạch máu — lớp cơ nằm quanh thành mạch máu.
Khi cơ mạch máu co lại thì huyết áp tăng và ngược lại khi cơ mạch máu giãn ra khi huyết áp giảm. Việc kích hoạt KCNQ5 giúp cơ trơn mạch máu thư giãn, từ đó có thể hỗ trợ làm giảm huyết áp. Giáo sư Geoff Abbott cho biết: “Chúng tôi phát hiện sự kích hoạt KCNQ5 là cơ chế phân tử chung giữa nhiều bài thuốc thảo dược dân gian có tác dụng hỗ trợ hạ huyết áp.”
Không phải loại thảo dược nào cũng có tác dụng
Để kiểm chứng kết quả, nhóm nghiên cứu cũng thử nghiệm một số loại thực vật chưa từng được chứng minh có khả năng hỗ trợ huyết áp như: Cỏ lúa mì và rau mùi tây. Kết quả cho thấy các loại này không kích hoạt được kênh KCNQ5.
Điều này cho thấy không phải mọi loại thảo dược đều mang lại tác dụng giống nhau, và việc sử dụng cần dựa trên bằng chứng khoa học thay vì truyền miệng.
Lavender, chamomile và hạt thì là cho kết quả nổi bật. Khi so sánh giữa các loại thực vật, nhóm nghiên cứu nhận thấy mức độ kích hoạt KCNQ5 có sự khác biệt đáng kể. Trong đó: Lavender (oải hương), hạt thì là, hoa cúc chamomile là những loại cho hiệu quả mạnh nhất.
Theo Giáo sư Abbott, lavender là một trong những chất kích hoạt kênh kali KCNQ5 hiệu quả nhất trong số các thảo dược được nghiên cứu. Các nhà khoa học phát hiện hợp chất quan trọng trong thảo dược Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, nhóm khoa học đã xác định được một hợp chất hóa học có tên aloperine. Đây là một alkaloid — nhóm hoạt chất tự nhiên thường có trong nhiều loại cây thuốc.
Qua thí nghiệm, các nhà nghiên cứu phát hiện aloperine có khả năng mở kênh KCNQ5 bằng cách liên kết với phần đáy của kênh kali này. Điều đáng chú ý là nhiều loại thuốc điều trị huyết áp hiện nay chưa nhắm trực tiếp vào cơ chế KCNQ5. Theo các nhà khoa học, phát hiện này có thể mở đường cho việc phát triển những loại thuốc điều trị mới trong tương lai.
Tiềm năng lớn nhưng vẫn cần thêm nghiên cứu
Dù kết quả nghiên cứu khá hứa hẹn, các chuyên gia nhấn mạnh rằng khoảng cách từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tới thuốc điều trị thực tế vẫn còn rất dài. Ngoài ra, nhóm thụ thể KCNQ hiện vẫn là lĩnh vực tương đối mới. Các nhà khoa học chưa hiểu hết toàn bộ chức năng của chúng trong cơ thể người.
Tuy nhiên, do bệnh cao huyết áp quá phổ biến và liên quan chặt chẽ tới nguy cơ đột quỵ, bệnh tim mạch, nên nghiên cứu này được kỳ vọng sẽ thu hút thêm nhiều sự quan tâm trong thời gian tới.
Dù một số thảo dược cho thấy tiềm năng tích cực, người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc điều trị huyết áp để thay thế bằng các bài thuốc dân gian. Một số loại thảo dược có thể:
- Tương tác với thuốc hạ áp
- Làm tụt huyết áp quá mức
- Gây dị ứng hoặc tác dụng phụ
Đặc biệt cẩn trọng với:
- Người cao tuổi
- Người đang dùng nhiều loại thuốc tim mạch
- Phụ nữ mang thai
- Người có bệnh gan hoặc thận
Nếu muốn dùng thêm thảo dược hỗ trợ, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia y học cổ truyền có chuyên môn.
Nghiên cứu mới từ Mỹ cho thấy một số loại thảo dược quen thuộc như lavender, chamomile hay hạt thì là có thể tác động lên cơ chế điều hòa huyết áp trong cơ thể. Dù chưa thể thay thế thuốc điều trị hiện nay, phát hiện này mở ra hy vọng về những hướng phát triển thuốc mới an toàn và tự nhiên hơn trong tương lai. Bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định, người bị cao huyết áp vẫn cần duy trì chế độ ăn lành mạnh, ngủ đủ giấc, giảm muối và vận động đều đặn để kiểm soát huyết áp hiệu quả lâu dài.