Lần đầu tiên trong lịch sử y học, các bác sĩ đã thực hiện thành công ca ghép đồng thời gan và hai quả thận từ lợn biến đổi gene cho một bệnh nhân chết não. Thành tựu này đánh dấu bước tiến quan trọng của lĩnh vực cấy ghép dị chủng, mở ra triển vọng mới trong việc giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn tạng hiến trên toàn thế giới.
Lần đầu ghép cùng lúc gan và thận lợn biến đổi gene cho người
Một nhóm bác sĩ tại Trung Quốc vừa ghi dấu mốc lịch sử khi thực hiện thành công ca ghép đồng thời gan và thận từ lợn biến đổi gene vào cơ thể người. Bệnh nhân tham gia thử nghiệm là một người đàn ông 53 tuổi đã được xác nhận chết não và gia đình đồng ý cho thực hiện nghiên cứu.
Theo kết quả được công bố trên tạp chí y khoa Med, các cơ quan được cấy ghép đã duy trì hoạt động ổn định trong gần 5 ngày. Đáng chú ý, trong 24 giờ đầu sau phẫu thuật, các bác sĩ không ghi nhận dấu hiệu đào thải cấp tính nào từ cơ thể người nhận.
Đây được xem là ca ghép đa tạng từ lợn sang người đầu tiên trên thế giới, vượt xa các thử nghiệm trước đây vốn chỉ tập trung vào một cơ quan đơn lẻ như tim hoặc thận.
Cấy ghép dị chủng mở ra hy vọng giải quyết thiếu hụt nội tạng
Trong nhiều thập kỷ qua, giới khoa học luôn tìm kiếm nguồn tạng thay thế nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng thiếu hụt nội tạng hiến tặng. Lợn được đánh giá là ứng viên tiềm năng nhờ kích thước và cấu trúc cơ quan nội tạng có nhiều điểm tương đồng với con người.
Kỹ thuật sử dụng nội tạng động vật để cấy ghép cho người được gọi là cấy ghép dị chủng (xenotransplantation). Trước đây, các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tim hoặc thận lợn. Việc ghép đồng thời nhiều cơ quan được xem là thử thách lớn hơn rất nhiều do nguy cơ biến chứng và đào thải tăng cao.
Các chuyên gia quốc tế nhận định thành công bước đầu của ca phẫu thuật này cho thấy khả năng ứng dụng thực tế của cấy ghép dị chủng đa tạng trong tương lai. Nếu tiếp tục được hoàn thiện, phương pháp có thể trở thành giải pháp cứu sống hàng nghìn bệnh nhân đang chờ ghép gan, thận hoặc nhiều cơ quan cùng lúc.
Nội tạng lợn được chỉnh sửa gene để giảm nguy cơ đào thải
Người nhận trong nghiên cứu vốn mắc bệnh thận mạn tính nghiêm trọng và bị xuất huyết não trước khi được xác nhận chết não. Trong khi đó, lá gan khỏe mạnh của bệnh nhân đã được hiến tặng cho một người khác.
Các cơ quan nội tạng ghép vào cơ thể bệnh nhân được lấy từ một con lợn đã được chỉnh sửa 6 gene. Trong số này, các nhà khoa học bổ sung 3 gene của người nhằm giảm nguy cơ hình thành cục máu đông và loại bỏ 3 gene của lợn có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch gây đào thải.
Sau ca phẫu thuật, gan lợn bắt đầu tiết mật chỉ sau khoảng 19 giờ, cho thấy cơ quan này có khả năng hoạt động bình thường trong môi trường cơ thể người. Đồng thời, các chỉ số liên quan đến chức năng thận như creatinine và ure trong máu cũng nhanh chóng trở về ngưỡng bình thường, chứng minh hai quả thận ghép hoạt động hiệu quả.
Vẫn còn nhiều thách thức trước khi áp dụng trên người sống
Dù đạt được những kết quả tích cực ban đầu, các nhà nghiên cứu vẫn ghi nhận dấu hiệu đào thải xuất hiện sau khoảng 36 giờ. Một số tế bào của gan và thận lợn bắt đầu bị thay thế bởi tế bào miễn dịch của người, cho thấy cơ thể đã nhận diện các cơ quan ghép là vật thể lạ.
Ngoài ra, các bác sĩ cũng phát hiện hiện tượng hoại tử mô cục bộ và tăng hoạt động của một số tế bào miễn dịch liên quan đến phản ứng viêm. Phát hiện này có thể giúp các nhà khoa học tìm ra các loại thuốc mới nhằm kiểm soát hiện tượng đào thải trong tương lai.
Theo các chuyên gia, cấy ghép đa tạng từ lợn sang người vẫn còn nhiều rào cản trước khi được áp dụng rộng rãi trên người sống. Bên cạnh việc kiểm soát phản ứng miễn dịch, các nhà nghiên cứu còn phải đảm bảo loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây truyền virus hoặc vi khuẩn từ động vật sang người.
Tuy nhiên, thành công của ca ghép lịch sử này được xem là cột mốc quan trọng của y học hiện đại. Nếu các nghiên cứu tiếp theo tiếp tục đạt kết quả khả quan, cấy ghép dị chủng có thể trở thành giải pháp đột phá giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt nội tạng kéo dài trên toàn thế giới, mang lại cơ hội sống cho hàng triệu bệnh nhân đang chờ được ghép tạng.