Cộng hòa Dân chủ Congo tiếp tục trở thành tâm điểm của các đợt bùng phát Ebola nguy hiểm. Không chỉ do virus lây lan nhanh, nhiều yếu tố văn hóa, tập tục địa phương và tình trạng nghèo đói cũng khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Congo tiếp tục là “điểm nóng” Ebola của thế giới
Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đang đối mặt với một đợt bùng phát Ebola nghiêm trọng khiến hơn 100 người thiệt mạng và làm dấy lên lo ngại toàn cầu. Đây là quốc gia ghi nhận nhiều đợt bùng phát Ebola nhất thế giới kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu vào năm 1976.
Ebola là loại virus nguy hiểm có thể gây sốt cao, xuất huyết nội tạng và tỷ lệ tử vong rất cao. Virus thường bắt nguồn từ động vật hoang dã và lây sang người thông qua việc tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh như dơi ăn quả, khỉ hay nhím rừng.
Sau khi xâm nhập cộng đồng, Ebola có thể lây lan nhanh giữa người với người qua dịch cơ thể hoặc bề mặt bị nhiễm virus.
Đợt bùng phát lần này được xác định do chủng Bundibugyo – một biến thể hiếm gặp của Ebola. Khác với chủng Zaire phổ biến hơn, hiện chủng Bundibugyo vẫn chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt. Điều này khiến giới chức y tế lo ngại tốc độ lây lan có thể vượt ngoài tầm kiểm soát nếu không được ngăn chặn kịp thời.
Thịt rừng – nguồn lây nguy hiểm nhưng khó loại bỏ
Các chuyên gia cho rằng việc săn bắt và tiêu thụ thịt rừng là nguyên nhân quan trọng khiến Ebola liên tục xuất hiện tại Congo.
Tại nhiều khu vực thuộc lưu vực Congo – nơi có rừng nhiệt đới lớn thứ hai thế giới – thịt rừng vẫn là nguồn thực phẩm chính của người dân địa phương. Dơi, khỉ, linh dương hay chuột cỏ thường được săn bắt để làm thức ăn hàng ngày.
Do tình trạng nghèo đói kéo dài, nhiều cộng đồng gần như không có lựa chọn thay thế. Việc yêu cầu người dân từ bỏ thói quen ăn thịt rừng vì thế gặp rất nhiều khó khăn. Theo các chuyên gia y tế, đây chính là “cửa ngõ” khiến virus từ động vật lây sang con người.
Tập tục tang lễ khiến virus lan rộng
Một trong những nguyên nhân khiến Ebola khó kiểm soát là tập tục mai táng truyền thống tại nhiều địa phương ở Congo. Người thân thường chạm vào thi thể lần cuối để nói lời tiễn biệt. Tuy nhiên, với Ebola, cơ thể người tử vong vẫn chứa lượng virus cực lớn và có thể lây nhiễm mạnh.
Các nhân viên y tế cho biết nhiều ca bệnh mới có liên quan đến hoạt động tang lễ hoặc chăm sóc người bệnh tại nhà mà không có biện pháp bảo hộ phù hợp.
Tin giả và mê tín làm cản trở chống dịch
Ngoài vấn đề y tế, thông tin sai lệch cũng khiến tình hình thêm phức tạp. Tại một số khu vực bị ảnh hưởng nặng, người dân lan truyền tin đồn về “quan tài ma” hay những lời giải thích mang màu sắc mê tín thay vì tin vào khuyến cáo khoa học.
Điều này khiến nhiều người từ chối điều trị y tế, tránh tiếp xúc với nhân viên y tế hoặc tìm đến các phương pháp chữa bệnh truyền thống. Các chuyên gia cho rằng nỗi sợ hãi và tin giả đang làm suy yếu nỗ lực kiểm soát dịch của chính quyền và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Ebola đã lan sang Uganda
Không chỉ dừng lại ở Congo, Ebola hiện đã xuất hiện tại Uganda với các ca nhiễm được xác nhận có liên quan đến người từng di chuyển từ Congo. WHO cảnh báo nguy cơ lây lan trong khu vực là rất cao, dù hiện nguy cơ bùng phát toàn cầu vẫn được đánh giá ở mức thấp hơn.
Trước diễn biến phức tạp, một số quốc gia đã áp dụng hạn chế nhập cảnh đối với người đến từ vùng dịch nhằm giảm nguy cơ lây lan quốc tế.
Theo giới chuyên gia, nhiều yếu tố khiến Congo trở thành “điểm nóng” Ebola kéo dài:
- Rừng nhiệt đới rộng lớn là môi trường tự nhiên của virus
- Người dân phụ thuộc vào thịt rừng để sinh tồn
- Nghèo đói và xung đột vũ trang kéo dài
- Hệ thống y tế thiếu nguồn lực
- Tin giả và tập tục truyền thống cản trở công tác phòng dịch
Dù Congo từng nhiều lần khống chế thành công Ebola, các chuyên gia cho rằng đợt dịch hiện nay có thể còn kéo dài trong nhiều tháng tới.